تبلیغات
..... مهندسان ایرانی .....

..... مهندسان ایرانی .....
واردات و توزیع نهاده های کشاورزی ( کود - سم - بذر - سمپاش ) 

فرم شاخه زاد (روش شاخه زاد)

جنگلهای شاخه زاد

          جنگل های شاخه زاد بطور معمول از گونه های پهن برگ تشکیل شده اند. تجدید حیات جنگل در این روش توسط پاجوش (جست) یا ریشه جوش صورت می گیرد.                                            تجدید حیات جنگلهای شاخه زاد از طریق گیاهی (توسط جست)، ریشه جوش، تنه جوش، و قلمه صورت می گیرد. قدمت جنگلهای شاخه زا د در اروپا (آلمان و فرانسه) به 600 سال می رسد. در کتب قدیمی اروپا در قرن های پانزدهم و شانزدهم بطور کلی روش بهره برداری از جنگلها به صورت شاخه زاد بوده است. نقل شده است که حتی رومیان (2هزار سال قبل) در قسمتهای وسیعی از ایتالیای امروز جنگلهای شاخه زاد داشته اند و به جنگلهای کوتاه[1] مشهور بودند.                                               جنگلهای شاخه زاد در قدیم در مناطق مدیترانه ای توسعه زیادی داشته اند، زیرا آب و هوای مدیترانه ای معتدل و گرم است. کشورهای اسپانیا، جنوب فرانسه، ایتالیا، یونان و ترکیه مراکز تمرکز جنگلهای شاخه زاد بودند. در ایران نیز در جنگلهای بلوط زاگرس بهره برداری سنتی اغلب به صورت جست زاد صورت گرفته است. برداشت در جنگلهای شاخه زاد همیشه سطحی بوده و عمل برداشت و تجدید حیات (تولید جست) با هم اختلاف زمانی ندارند و عملاً همزمان صورت می گیرند. چه جست ها پس از برداشت شروع به رشد و نمو می کنند.                                                                                   زمان و نحوة قطع درختان در جنگلهای شاخه زاد از اهمیت زیادی برخوردارند. برش می باید توسط وسیله تیزی (تبر) و به صورت مورب صورت گیرد. ارتفاع کنده باید حتی المقدور کم باشد.چنانچه ارتفاع کنده زیاد باشد جست دهی کافی صورت نمی گیرد و ضمناً چنانچه جستی تولید شود بعداً قابلیت ریشه دوانی مستقل را ندارند.                                                                                         کنده درختان باید سالم بوده و پوست آنها زخمی نشده باشد و در سنین جوانی مورد بهره برداری قرار گیرند.                                                                                                                                  برش کنده های قطور با تبر و پایه های نازک با قیچی های مخصوص صورت می گیرد. ارتفاع کنده باید حدود 10 سانتی متر روی خاک باشد. مناسبترین زمان برش کنده پس از گذشت سرمای سخت زمستانه و فصول یخبندان بوده و در هر حال باید قبل از شروع مجدد رویش گیاهی و انتقال شیره نباتی صورت گیرد. جست های نو بطور معمول ظریف و شکننده بوده و در موقع بهره برداری باید دقت های لازم به عمل آید تا زخمی نشوند. کنده های فرتوت قابلیت جست دهی خود را از دست می دهند که البته این امر بستگی به گونه، رویشگاه وسلامتی کنده دارد.                                                             برای پر کردن نقاط خالی یا جایگزینی کنده های فرتوت، لازم است در مواردی با گونه های مورد نظر اقدام به جنگلکاری نمود. اجرای عملیات پرورشی در جنگلهای شاخه زاد شامل علف تراشی در موقعی که جست های تازه هستند، برداشت گونه های مزاحم و نامرغوب درختچه های مزاحم می شود. در ضمن مدت زمان اجرای تنک کردن در حدود نصف دوره بهره برداری است که این عمل باعث افزایش کمی و کیفی درختان و توده جنگلی می شود.                                                                                                  جنگلهای شاخه زاد بطور معمول از گونه های بلوط تشکیل شده اند

فواید و مضار جنگلهای شاخه زاد

          روش شاخه زاد قدیمی ترین و ابتدایی ترین روش بهره برداری از جنگلها محسوب می شود. اجرای روش شاخه زاد از نظر برنامه ریزی بسیار ساده بوده و احتیاج به تخصص زیادی ندارد. کاهش حاصلخیزی خاک و تجزیه سریع مواد معدنی و فرسایش خاک جزو معایب عمده این روش می باشد.   محصولات با حجم زیاد و ابعاد کم و مناسب مصارف مخصوصی مثل تخته خرده چوب و کاغذ است و تابع شرایط اقتصادی بازار چوب با نوسانات زیادی است. مسأله فرسایش خاک در سطوح شیب دار جزو معایب عمده روش جست زاد بوده و به طور کلی این روش در مناطق کوهستانی و روی سطوح پرشیب قابل توصیه نمی باشد.                                                                                                  روش شاخه زاد به علت معایب زیادی که دارد امروزه کمتر مورد استفاده قرار می گیرد و احتمال استفاده از آن در آینده بسیار کم است. به دلیل کاهش تداوم حاصلخیزی خاک و فرسایش، این روش با مسایل توسعه پایدار مغایرت دارد.

فرم دانه و شاخه زاد

جنگلهای دانه و شاخه زاد

          جنگلهای دانه و شاخه زاد در حقیقت یک حالت بینایی جنگلهای دانه زاد و جنگلهای شاخه زاد می باشند. این جنگلها همیشه از دو آشکوب یا دو بخش تشکیل شده اند، یکی آشکوب یا بخش دانه زاد و دیگری آشکوب یا بخش شاخه زاد.                                                                                  جنگلهای دانه و شاخه زاد از نظر قدمت پیدایش جدیدتر از جنگلهای شاخه زاد هستند. نیاز به چوب قطور برای مصارف ساختمانی (آشکوب دانه زاد) و چوب کم قطر برای چوب سوخت (آشکوب شاخه زاد) باعث پیدایش و تحول و تکامل جنگلهای دانه و شاخه زاد شده اند. در اروپا در قرن های هفدهم و هیجدهم از بلوط به عنوان بخش دانه زاد استفاده می شد. درخت بلوط واقع در بخش دانه زاد علاوه بر تأمین چوب ساختمانی، خوراک دام روستاییان (اغلب خوک) را با تولید بذر خود نیز تأمین می نمود      برای تأمین و حفظ بخش دانه زاد از روش اندوخته گیری استفاده می شود بدین ترتیب که پایه های جوان و خوش فرم دانه زاد مورد حمایت قرار می گیرند (نو اندوخته) تا در اثر رشد و نمو بعدی به آشکوب دانه زاد منتقل و مستقر شوند. بر حسب سن و نوع انتخاب پایه های دانه زاد برای اندوخته از اصطلاحات دیر اندوخته، باز اندوخته و نو اندوخته استفاده می شود. فواصل سنی درختان نو اندوخته، بازاندوخته و دیراندوخته بطور معمول ضرایبی از دوره بهره برداری بخش شاخه زاد می باشد.            شرایط رویشگاهی برای جنگلکاری دانه و شاخه زاد ساده تر و وسیع تر از جنگلهای شاخه زاد می باشد با وجود این جنگلهای دانه و شاخه زاد نیز طالب آب و هوای معتدل و ملایم هستند.                                                              

 

جنگلهای دانه و شاخه ز اد بر حسب اینکه بخش دانه زاد دارای تراکم و حجم زیاد یا کم باشد و به دو نوع جنگل دانه و شاخه زاد با بخش دانه زاد غنی یا بخش دانه زاد ضعیف تقسم بندی می شوند. در قدیم جنگلهای دانه و شاخه زاد را برحسب فراوانی یا کم بودن بخش شاخه زاد آنها را به جنگلهای شاخه زاد یا دانه و شاخه زاد تقسیم می کردند و ما عملاً هر دو را دانه و شاخه زاد می نامیم.                حجم جنگلهای دانه و شاخه زاد زیاد نبوده و بطور معمول 200-100 متر مکعب در هکتار می باشد. این حجم بستگی به تراکم بخش دانه زاد دارد و هر چه این بخش متراکم تر باشد حجم جنگلهای دانه و شاخه زاد نیز بیشتر می شود.                                                                                             

     

فواید و مضار جنگلهای دانه و شاخه زاد

هر چند فرم دانه زاد و شاخه زاد یک فرم جنگل شناسی قدیمی است و امروزه استفاده زیادی ندارد با وجود این به طور خلاصه فواید و مضار آن ذکر می شود.                                                                 الف) فواید جنگل دانه و شاخه زاد

- قابلیت تولید چوبهای قطور و صنعتی در بخش دانه زاد

- قابلیت تولید چوبهای کم قطر و صنعتی در بخش شاخه زاد

- امکان تبدیل نسبتاً سریع آن به جنگل های دانه زاد یا شاخه زاد

- امکان ذخیره سازی بخش دانه زاد

- فرسایش خاک کمتر از جنگل شاخه زاد

 

ب) مضار جنگل دانه و شاخه زاد

- برنامه ریزی آن زیاد ساده نیست

- در موقع بهره برداری بخش شاخه زاد، امکان صدمه زدن به بخش دانه زاد زیاد است.

- با تمام گونه ها امکان پذیر نیست

- در تمام شرایط رویشگاهی عملی نیست

 

تبدیل و تغییر فرم جنگل

کلیات

          تبدیل و تغییر فرم جنگل سابقه تاریخی دارد و مربوط به زمانی می شود که جنگلبانان اروپا سعی داشتند فرم های شاخه زاد را به دانه و شاخه زاد یا فرم های دانه و شاخه زاد را به جنگل دانه زاد تبدیل کنند. در جنگلهای شمال ایران با شروع طرحهای جنگلداری در راشستانها طبیعی است که فرم دانه زاد مورد بهره برداری قرار می گرفت و هدف نیز فرم دانه زاد بود. در قسمتهای جلگه ای و پایین بند چون اکثر جنگلها تخریب یافته بودند مسأله تبدیل این جنگلها به جنگلهای دانه زاد مرغوب یا جنگلهای تولیدی مطرح شد و مورد عمل قرار گرفت. در این زمان مسأله وارد کردن سوزنی برگان خارجی نیز در جنگلهای مخروبه مطرح شد که در چارچوب طرحهای تبدیلی مورد عمل قرار گرفت. عمل تبدیل برای اصطلاح Conversion در زبانهای فرانسه و انگلیسی و Umwandlung در زبان آلمانی مورد استفاده قرار گرفت و در عمل به این طرحها، طرحهای کنورسیون نیز می گفتند. طرحهای کنورسیون یا طرحهای تبدیلی شامل طرحهایی بودند که جنگل مورد طرح قطع یکسره می شد  و بعد جنگلکاری صورت می گرفت. در مواردی نیز جنگلهای شاخه زاد قطع یکسره می شدند و بعد جنگلکاری صورت می گرفت. با توجه به این موضوع که تبدیل جنگلهای دانه و شاخه زاد به دانه زاد یا جنگلهای مخروبه به جنگلهای تولیدی غیر از راه قطع یکسره توسط اجرای مداوم عملیات پرورشی نیز امکان پذیر می باشد برای این کار و این روش نیاز به اصطلاح دیگری بود که در زبانهای فرانسه و انگلیسی Transformation و در زبان آلمانی Ueberfuehrung اطلاق می شود. برای این کار از اصطلاح تغییر استفاده شد که منظور تغییر فرم جنگل و یا اصلاح توده از طریق عملیات پرورشی بود، به عبارت دیگر این روش بدون تعویض گونه درخت بکار برده می شد در صورتی که در طرحهای تبدیلی هدف همیشه همراه با تعویض گونه بود.

          اخیرا برای اصطلاح تغییر یا تبدیل لغت تبدیل را به کار برد و آن را به تبدیل یکسره و یا تبدیل آنی (Conversion) و تبدیل تدریجی (Transformation) تقسیم نمود. منظور از تبدیل یکسره، تغییر فرم جنگل یا تغییر وضعیت کمی و کیفی جنگل و در ختان جنگلی از طریق قطع یکسره است. در مورد تبدیل تدریجی منظور تغییر فرم جنگل یا تغییر گونه و ساختار توده جنگلی از طریق اجرای عملیات پرورشی است. بدیهی است که عمل تبدیل تدریجی مستلزم زمان زیادی است و مزیت آن در نگهداری و تقویت توده و اکوسیستم جنگل است.

تبدیل جنگلهای شاخه زاد

          نظر به اینکه جنگلهای شاخه زاد با گذشت زمان تولید کمتری دارند، حاصلخیزی خاک را کاهش می دهند و فرسایش ایجاد می کنند و می بایست تبدیل به جنگلهای دانه زاد که جنگلهای پایداری هستند، بشوند. تبدیل تدریجی این جنگلها با اجرای عملیات تنک کردن صورت می گیرد. مبنای این کار در این است که پایه های مناسب و با کیفیت خوب تقویت می شوند. طبیعی است که در حین عملیات پرورش پایه هایی که دانه زاد هستند بیشتر مورد توجه قرار می گیرند. در بین پایه هایی با کیفیت مرغوب و وضعیت کنده یا ریشه دوانی مطلوب نیز مورد توجه و گزینش قرار می گیرند.

          نوع گزینش در مواردی که پایه ها خیلی زیاد و مرحله رویشی خال گروه باشد منفی و گرنه گزینش مثبت صورت می گیرد. در موقع تنک کردن یک جست گروه لازم است که این عمل تدریجی صورت گیرد. بدین صورت که اگر در جست های یک کنده مثلاً دوازده تا باشد و فقط یکی از آن جست ها به عنوان پایه مرغوب و آینده انتخاب شود، بریدن یازده تا جست دیگر در یک برش کار اشتباهی است. در این جا می بایست فقط جست هایی را قطع کرد که عملاً در حال و آینده نزدیک (2 الی 3 سال آینده) مزاحم اصلی پایه انتخاب شده هستند. بنابراین واضح است که بریدن یا حذف پایه های شاخه زاد نامرغوب و مزاحم، تدریجی و طی دخالت های مختلف پرورشی انجام می گیرد. در هر حالت تعداد و تراکم جست های موجود در یک توده، سرعت رشد آنها و وضعیت رویشگاه، شدت و دخالت یا تنک کردن را تعیین می کنند. فواصل زمانی بین دو دخالت پرورشی در جنگلهای شاخه زاد نمی بایست زیاد طولانی باشد، چون جست ها سریع رشد می کنند و ساختار جنگل را خیلی زود تغییر می دهند. از این رو توصیه می شود که چرخش عملیات تنک کردن در طرحهای تبدیلی شاخه زاد بین 5-3 سال بیشتر نباشد. طبیعی است که تبدیل جنگلهای شاخه زاد به دانه زاد را می توان به طور مستقیم از طریق تبدیل یکسره انجام داد. تجربه نشان داده است که تبدیل جنگلهای شاخه زاد به دانه زاد در دو مرحله و از طریق تبدیل به جنگلهای دانه و شاخه زاد و بعد به دانه زاد بهتر صورت می گیرد. بدیهی است که این کار مستلزم زمان طولانی تری می باشد. کشورها مسأله تبدیل جنگلهای شاخه زاد به دانه زاد عملاً خاتمه یافته است. امروزه فقط در کشورهای حوزه مدیترانه و جنوب فرانسه هنوز جنگلهای شاخه زاد در حال بهره برداری یا در حال تبدیل به جنگلهای دانه زاد وجود دارند. این جنگلها اغلب از جنگلهای بلوط یا شاه بلوط هستند

 

تبدیل جنگلهای دانه و شاخه زاد

          تبدیل جنگلهای دانه و شاخه زاد به جنگلهای دانه زاد ساده تر، سریعتر و عملی تر صورت می گیرد. چه در جنگل دانه و شاخه زاد بخش دانه زاد وجود دارد و این بخش هم به عنوان ذخیره و هم به عنوان درختان مادری برای ایجاد بخش دانه زاد جدید مورد استفاده قرار می گیرد. تبدیل جنگلهای دانه و شاخه زاد به دانه زاد توسط برنامه اندوخته گیری[2] انجام می گیرد. همان طوری که قبلاً اشاره شد بر حسب قطر و سن درختان اندوخته، آنها را به سه گروه، نو اندوخته، بازاندوخته و دیراندوخته تقسیم می کنند. برای تعداد لازم اندوخته در گروههای مختلف قواعد و جداولی وجود دارد که نیاز به بحث و بررسی آنها در اینجا احساس نمی گردد. (رجوع شود به بنان 1343 و مصدق 1375). تعداد جایگزینی اندوخته ها با توجه به گونه درخت، رویشگاه و هدف بهره برداری متفاوت است، بطور مثال برای قطع یک درخت دیر اندوخته بلوط، می بایست 2 بازاندوخته یا 5 نواندوخته را در نظر گرفت. در شرایط معمولی هر بازاندوخته معادل 2 تا 3 نواندوخته می باشد                                                                با اجرای مداوم عملیات پرورشی در بخش شاخه زاد و عمل اندوخته گیری، با گذشت زمان بخش دانه زاد تقویت شده و بخش شاخه زاد در اثر عدم بهره برداری سطحی و تاریک شدن توده، تراکم و قابلیت رشد خود را کم کرده و یک جنگل دو آشکوبه به وجود می آید که بخش دانه زاد از وضعیت خوبی برخوردار است و شبیه به یک توده معمولی دانه زاد می باشد. با توجه به سنین مختلف عناصر اندوخته گیری شده، جنگلی که در اثر تبدیل تدریجی به جنگل دانه زاد تغییر یافته است حالت ناهمسالی دارد. چنین جنگلی برای آینده می تواند بخوبی تحت مدیریت تک گزینی قرار گیرد. این موضوع جزو فواید تبدیل تدریجی جنگلهای دانه زاد و شاخه زاد به جنگلهای دانه زاد می باشد. از نظر اقتصادی در چنین جنگلهایی بخصوص اگر بلوط باشد، درختان دیر اندوخته ابعاد قابل ملاحظه ای به خود می گیرند و از ارزش زیادی برخوردار خواهند بود.

.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

با سلام
علم را با خود به این دنیا نیاوردم و با خود نیز به گور نخواهم برد. علم را آموخته ایم تا به دیگران آموزش دهیم تا نسل به نسل بچرخد و تکمیل شود .
ما را در این امر همراهی کنید

مهندس علی جعفری
كارشناس ارشد كشاورزی
Telegeram.me/agronomic
09123882737
نظر سنجی
نظرتان در مورد وبلاگ و مطالب موجود چیست؟




صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب