تبلیغات
..... مهندسان ایرانی .....

..... مهندسان ایرانی .....
واردات و توزیع نهاده های کشاورزی ( کود - سم - بذر - سمپاش ) 

پیشگیری و كنترل گل جالیز

 (Broom rape)

گل جالیز در مناطق مختلف كشور اسامی محلی مختلفی دارد در استان كرمانشاه بیشتر با نام محلی "دیلمه = Dilma" شناخته می شود.

گیاه شناسی انگل:

گل جالیز یك گیاه گلدار است كه یكساله و علفی بوده و انگل مطلق و كامل است یعنی برگ و كلروفیل ندارد و لذا قادر به ساختن غذای خود نیست و آب و مواد غذایی مورد نیاز خود را از از ریشه های گیاهان میزبان خود می گیرد.

گل جالیز دارای ساقههایی به طول 15تا30 و به رنگهای قهوهای، بنفش، سفید یا زردرنگ است و دارای گل اما فاقد برگ می باشد كه در كنار گیاه میزبان به صورت دسته ای و كپه ای دیده می شود.

گونه های متعدد علف انگل گل جالیز متعلّق به جنس Orobanche از خانواده Orobanceae هستند كه تاكنون 30 گونه از آن در ایران شناسایی شده است. گونه O. aegyptica پلی‌فاژ بوده و میزبانهای زیادی دارد و در اكثر مناطق ایران وجود دارد.

مهم ترین مناطق انتشار گل جالیز:

گل جالیز در بیش از 80 کشور دنیا وجود دارد اما عمدتاً در مناطق مختلف آسیا شامل كشورهای ایران، عراق، سوریه، تركیه، لبنان، فلسطین اشغالی، عربستان، افغانستان، پاكستان، نپال و کشورهایی از حاشیه مدیترانه مانند مصر، یونان، ایتالیا، اسپانیا و برخی کشورهای قاره امریکا مانند كوبا وجود دارد.

مهم ترین میزبانها:

 تعداد زیادی از گیاهان دولپه خانواده های حبوبات، بادنجانیان، چلیپائیان، مركبان، چتریان و كدوئیان میزبان گونه های متعددی از گل جالیز هستند. در واقع گیاهان زراعی مهمی مانند سیبزمینی، گوجهفرنگی، بادمجان، آفتابگردان، كنجد، هندوانه و خیار و ... و گونه های باغی مهمی مانند بادام و زردآلو و ... و حتی تعدادی از گیاهان زینتی و علفهای هرز به گل جالیز مبتلا می شوند، اما گیاهان تك لپه مبتلا نمی شوند.

نحوه خسارت:

تغذیه انگل از شیره گیاهی ریشه گیاه میزبان به وسیله اندامهایی به نام مكینه است كه نهایتاً باعث ضعف گیاه میزبان، کاهش رشد و کاهش عملکرد می شود به علاوه قسمتهایی از ریشه های آلوده که بعد از محل اتصال انگل با ریشه قرار دارند پوسیده شده و می میرند.

نحوه انتشار انگل:

 عامل انتشار و گسترش انگل، بذرهای آن است كه توسط باد، آب آبیاری، جابجایی خاك آلوده و كودهای آلی آلوده و بقایای گیاهی آلوده و در مواردی بذر آلوده انجام می شود.

چرخه زندگی انگل:

 زمستانگذرانی و تحمل شرایط نامساعد توسط انگل به صورت مرحله و شکل بذر صورت می گیرد. البته بذرها یک خواب یک الی دو ساله سپری می کنند و بعد آماده جوانه زنی می شوند. انگل دارای سه مرحله زندگی است: 1- مرحله بذری 2- مرحله جوانه زنی 3- مرحله انگلی

هنگامی که بذر انگل در معرض ترشحات تحریک کننده (مواد محرك جوانه زنی موادی هستند که توسط گیاه میزبان ترشح می شوند و کلید شناسایی میزبان توسط انگل هستند) محیط ریشه گیاهان میزبانهای خود (حداکثر تا فاصله دو سانتی متری ریشه و حداکثر مدت زمان لازم برای تأثیرپذیری گل جالیز از مواد محرک ریشه میزبان پس از آماده شدن شرایط بین ۴۸ـ۲۴ ساعت است) و در دمای بالاتر از 20 درجه (مناسب‌ترین درجه حرارت برای جوانه‌زدن گل جالیز 25 تا 28 درجه سانتی گراد است) و رطوبت کافی (نه اشباع) قرار می گیرد جوانه می زند و لوله تندش یا قسمت ریشه چه مانندی به طول حداکثر 4 میلی متر ایجاد می کند که در واقع به دنبال پیدا کردن ریشه گیاهان میزبان خود است و در صورت تماس با ریشه های جوان میزبان طی یک سری مراحل با ریشه گیاهان میزبان پیوند ایجاد کرده و در واقع با آن یکی می شود و توانایی کسب آب و مواد غذایی از ریشه میزبان را بدست می آورد (اگر لوله تندش چند روز پس از جوانه زنی نتواند به داخل ریشه میزبان نفوذ كند از بین می رود). از این به بعد ساقه های گل جالیز نیز رشد می کنند و حدود 20 تا 25 روز بعد از اولین آلودگی ریشه ها، ساقه های انگل از خاک خارج می شوند. در همین زمان قسمتهای ریشه مانندی از محل اتصال انگل و میزبان رشد کرده و دنبال ریشه های دیگری از میزبان خواهند بود تا آلودگی های بیشتری را ایجاد نمایند. حدود دو ماه پس از ظهور ساقهها در سطح خاک، بذرهای انگل به اندازه حدود یک پنجم میلی متر و به تعداد چند ده هزاری تا چند صد هزاری در هر بوته تشكیل شده و روی زمین مزرعه پخش می‌شوند.

 مدیریت و كنترل گل جالیز:

 پیشگیری و جلوگیری از آلوده شدن اراضی به بذر انگل بسیار مهم است و باید جدی گرفته شود زیرا مدیریت و کنترل گل جالیز بسیار مشکل است. مدیریت گل جالیز به دلایل زیر مشكل است: 1- توانایی تولید بذر فراوان توسط انگل 2- حفظ قوه نامیه بذر به مدت چند سال در داخل خاك حتی تا 12 - 13 سال 3- عدم جوانه زنی بذر در غیاب مواد محرك شیمیایی مترشحه از میزبان ها و منتظر گیاه میزبان ماندن4- رشد رویشی سریع انگل پس از خروج از خاك 5- اتصال و ارتباط نزدیك انگل با گیاه میزبان. به دلایل ذکر شده و به دلیل از دست رفتن توان انتخاب گیاهان زراعی با عملکرد اقتصادی بالاتر توسط کشاورزان، زمین از لحاظ كاربری و تولید و ارزش دچار نقصان زیادی می شود و به علاوه كنترل گل جالیز غیر از مشكل بودن، زمان بر و هزینه بر نیز هست. ضمن اینكه با یك روش تنها و برای یك فصل نمی توان مزرعه را از گل جالیز و بذور آن پاك نمود و لازم است با تلفیقی از روشهای مختلف تعداد بذر انگل را در زمین كاهش داد و سپس كامل آن را حذف نمود، البته این به شرطی ممكن است كه اجازه و امكان ورود بذور جدید یا تولید بذور جدید توسط انگل داده نشود.

روشهای غیر شیمیایی:

1- استفاده ازكودهای آلی یا حیوانی عاری از بذر انگل .

2- قرنطینه کردن اراضی: مشخص كردن اراضی و قطعات آلوده و غیرآلوده و رعایت شرایط و انجام اقدامات شبیه قرنطینه كردن در مورد اراضی آلوده (البته توسط خود كشاورزان) مانند جلوگیری از انتقال خاك و كود و بقایای گیاهی از اراضی آلوده به اراضی سالم، تمیز كردن چرخ تراكتور و ادوات دنباله بند مانند گاوآهن و ... قبل از ورود به زمین، جلوگیری از تغذیه و تردد دامها بین اراضی آلوده و غیرآلوده.

3- سالم سازی زمین: در اینجا هدف كاهش و یا حذف بذور انگل موجود در خاك است، با توجه به اینكه بذر گل جالیز در اثر ترشحات ریشه گیاهان میزبان و وجود دما (بالاتر از 20 درجه سانتی گراد) و رطوبت كافی جوانه زده و در صورت نبود یا عدم دسترسی به ریشه میزبان از بین می رود باید قبل از كاشت محصول اصلی و یا هنگام آیش و یا خواب زمین (بین برداشت و كاشت دو محصول) اقدامات زیر را باید انجام داد:

 الف) آبیاری و غرقاب زمین با هدف جوانه زنی بذور و یا قرارگیری بذور در معرض شرایط محیطی مختلف و افزایش فعالیت عوامل زنده محیطی روی بذور انگل

 ب) آفتاب دهی خاک: بهتر است حداقل به مدت دو ماه از اواسط بهار تا اواسط پاییز و ترجیحاً كل فصل تابستان انجام شود و با اندكی تفاوت در روشهای مختلف آفتابدهی شامل مراحل زیر است: اضافه كردن مواد آلی خرد شده (پوسیده یا زنده) به خاك، شخم و مخلوط كردن و نرم كردن خاك، كرت بندی و یا مهیا كردن امكانات آبیاری زمین(تعبیه شیلنگها یا لوله ها برای رساندن و پخش آب در كرتها و یا استفاده از آبیاری قطره ای)، پوشاندن كامل زمین با نایلون یا پلاستیک، آبیاری یا غرقاب زمین(هر چند وقت یكبار آبیاری و جبران رطوبت خاك لازم است) این روش در کاهش جمعیت این انگل تا حدودی موثر است اما برای سایر عوامل خسارتزای خاكزی تاثیر بالایی می تواند داشته باشد.

 ج)كاشت گیاهان محرک یا تله: گیاهان محرک باعث تحریك بذر انگل و جوانه زنی آن می شوند اما میزبان مطلوبی برای انگل نیستند و به گل جالیز آلوده نمی شوند. گیاهان تله میزبانهایی هستند که باعث تحریک جوانه زنی تعداد زیادی از بذر انگل می شوند اما باید قبل از تولید گل و بذر توسط انگل، با علف کش یا شخم همراه گل جالیز از بین بروند و گیاه تله كاشته شده وگل جالیز به صورت یك كود سبز به زمین برگردانده شوند، این عمل می تواند یك یا چند بار در سال انجام شود. گیاهانی مانند خردل سفید، کتان و تربچه وحشی، ذرت،  سورگوم و آفتابگردان می توانند گیاهان تله خوبی برای مقابله با گل جالیز باشند. گیاهانی که به عنوان تله استفاده می شوند با تراکم بذر چند برابر حالت معمول در زمین کاشته می شوند تا تعداد بیشتری از بذور انگل مجبور به جوانه زنی شوند. گیاهان سورگوم و جو برای گونه گل جالیز O.crenata، گیاهان لوبیا ، سورگوم ، ذرت و خیار برای گونه گل جالیز O.ramosa و گیاهان سورگوم ، فلفل قرمز ، یونجه ، سویا و نخود برای گونه گل جالیز O. crenua گیاهان محرک مناسبی هستند.

4- رعایت تناوب زراعی آگاهانه و هدفمند: در صورتی هدف عدم آلودگی محصول در حال كاشت باشد باید از گیاهان غیر میزبان استفاده كرد اما اگر هدف كاهش خزانه بذر انگل و تحریك آن به جوانه زنی بدون آلوده شدن گیاه در تناوب باشد انتخاب گیاه در تناوب مهم و متفاوت خواهد بود. این گیاهان شبیه گیاهان محرک عمل خواهند كرد یعنی باعث تحریك و جوانه بذر انگل می شوند ولی خود آلوده نمی شوند مانند سورگوم، ذرت، یونجه و ....

5- شخم عمیق: عمق شخم باید به اندازه ای باشد که بذور انگل را به عمق بیش از 20 سانتی متری منتقل کند. این کار باعث کاهش آلودگی محصول حداقل برای فصل زراعی می شود اما در شخم های بعدی بذور انگل بالا آمده و خطرساز می شوند.

6- كشت ارقام متحمل یا مقاوم: عکس العمل و حساسیت ارقام مختلف یک گونه میزبان به گل جالیز متفاوت است و لذا انجام تحقیقات برای هر منطقه و ارقام مختلف در تقابل با هر گونه از انگل لازم است.

7- تنظیم تاریخ کاشت: كاشت زود هنگام و پیش رس كردن محصول باعث فرار میزبان از خسارت انگل می شود.

8- آبیاری متعادل و كافی: گیاه نباید دچار تنش رطوبتی شود. بعضی از كشاورزان در ساعات گرم روز اقدام به آبیاری مزرعه می نمایند و اعتقاد دارند باعث گندیدگی گل جالیز می شود، كه لازم است محاسن و معایب و تاثیر این اقدام بررسی و تحقیق شود.

9- تغذیه مناسب: گیاهان دچار کمبود مواد غذایی، به گل جالیز حساس ترند و خسارت بیشتری می بینند. افزایش حاصلخیزی خاك با بهبود خصوصیات فیزیكی و شیمیایی خاك مثلا اضافه كردن مواد آلی، افزایش جذب مواد غذایی توسط گیاه با تغذیه متعادل (كاربرد كودهای كامل میكرو و ماكرو و جبران كمبودها به روشهای خاك كاربرد یا محلولپاشی روی گیاه)، ایجاد تغییر و یا تعادل در PH خاک با هدف افزایش جذب (با توجه به خاصیت تامپونی خاك كمی مشكل است). کاربرد کودهای ازته آمونیومی تاثیر بهتری بر میزبان و کنترل و کاهش خسارت انگل دارد.

10- روش غیر شیمیایی(روشهای فیزیكی و مكانیكی):

(نكته مهمی كه در كنترل گل جالیز در اراضی و محصولات آلوده وجود دارد این است كه قبل از ظهور خود انگل در سطح خاك آلودگی ریشه گیاهان اتفاق می افتد و می توان گفت هنگام ظهور انگل ، گیاه ما تا حدودی خسارت دیده است و كاربرد روشهای كنترلی از این زمان به بعد با هدف جلوگیری از خسارت بیشتر و جلوگیری از تولید گل و بذر توسط انگل و پیشگیری از آلودگی بیشتر زمین صورت می گیرد )

الف- وجین دستی و حذف فیزیكی و مكانیكی انگل: از بین بردن و حذف گل جالیز به محض سر برآوردن از خاک و قبل از گلدهی و بذردهی با دست یا وسایل برش مانند كاردهای بلند، نیم داس و ... (بهتر است با حوصله تمام ساقه های انگل كه از خاك خارج شده یا هنوز نشده اند از محل پیوند گل جالیز با ریشه گیاه میزبان توسط حركت عمودی و طی مسیر نیم دایره یا دایره وار دور انگل جداسازی شوند). وجین گل جالیز اگر در زمان نامناسب و هنگام تشکیل بذرهای انگل باشد نه تنها مفید نیست بلکه سبب پراکنش و انتشار بیشتر بذور گل جالیز در مزرعه می شود.

ب- کف بر کردن گل جالیز:  این اقدام با هدف جلوگیری از تولید بذر صورت می گیرد. کف بر کردن انگل از سطح خاک یا از زیر گل های گل جالیز می تواند با بیل، داس، فوکا، کارد، مفتول فلزی، علف برهای موتوری دوشی یا پشتی و ... انجام شود. ظاهراً کندن ساقه های انگل بدون قطع ارتباط انگل و ریشه میزبان باعث تحریک انگل به ساقه دهی بیشتر می شود که در حذف و وجین باید مد نظر قرار گیرد.

11- مبارزه بیولوژیك: الف) استفاده از غاز در مزرعه به هر تعداد ممكن، حداقل دو و ترجیحاً حدود 20 قطعه غاز در هر هكتار. ب) در ایران مگس گونه Phytomiza orobanchia روی گل جالیز شناسایی شده است، این مگس درون تخمدانهای گل جالیز تخمگذاری می كند و كرمها یا لاروهای خارج شده از تخم، از تخمدان انگل تغذیه كرده و از تشكیل و بلوغ بذر جلوگیری می كنند. مگس می تواند حدود50 تا 90 درصد بذرهای تخمدانهای آلوده را از بین ببرد. ج) قارچهایی از جنس فوزرایوم مانند (Fusarium oxysporum f.sp. orthoceras) و (Fusarium solani  ) روی گل جالیز ایجاد بیماری می نمایند که لازم است تحقیقات کافی برای کاربرد عملی و موثر آنها انجام شود. این روش برای محصولات با ارزشی مانند آفتابگردان که در برخی مناطق در سطح وسیع (شهرستان سنقر استان کرمانشاه) کاشته می شوند و متاسفانه آلودگی در اکثر اراضی منتشر شده می تواند همراه آفتابدهی، کاشت گیاهان محرک یا گیاهان تله و در تناوب با گیاهان غیرمیزبان و انجام وجین (با یک الگو و زمان بندی صحیح) تلفیق شود.

12- روش مبارزه شیمیایی:

از بین بردن بذور در خاك آلوده و قبل از آلوده کردن گیاه میزبان خیلی خوب است اما به دلایلی که گفته شد روش چندان عملی، آسان و مقدوری نیست البته یک روش برای انجام این کار همانطورکه در بخش سالم سازی زمین گفته شد گازدهی خاک یا تدخین خاک یا فومیگاسیون خاک است.

الف) فومیگاسیون خاك: در این روش بعد از آماده سازی زمین و آبیاری به مدت چند هفته و بعد از گاورو شدن زمین، سموم گازی به صورت دستی یا مكانیزه زیر پلاستیك پهن شده روی زمین رها می شود و یا داخل خاك تزریق می گردد. فومیگاسیون خاك در حال حاضر توصیه نمی شود چون بسیار گران تمام می شود، در سطوح وسیع كاربرد ندارد، سم مناسب آن كه متیل بروماید باشد اجازه مصرف در بخش غیر قرنطینه ای ندارد، سموم جایگزین متیل بروماید كارایی بالایی مانند خود متیل بروماید ندارند. سموم دیگری مانند اتیلن دی بروماید، واپام و دازومت نیز می توانند استفاده شوند ولی مشکل این است که تاثیر 100 درصدی ندارند و هزینه ضدعفونی خاک بالاست.

ب) البته موادی وجود دارند که در غیاب گیاه میزبان سبب تحریك جوانه زنی بذر می شوند مانند استریگول Strigol كه از ریشه گیاه پنبه جدا شده است. موادی مشابه استریگول شناسایی و تولید شده اند مانند GR7، GR21،  GR28، GR41 و GR60  كه در غلظتهای 0.1  تا  1 پی پی ام در تحریک جوانه زنی انگل موثرند اما تحقیقات بیشتر روی آنها لازم است.

ج)کاربرد کنترل شده سموم روی گل جالیز ظاهر شده در سطح خاک نیز یک روش کاربرد سموم بر علیه گل جالیز است. علف‌كش‌هایی مانند توفوردی، رانداپ، پاراکوات، بنتازون و ... می توانند در کنترل گل جالیز موثر باشند اما فراموش نشود که گیاه انگل قبل از خارج شدن از خاك حداكثر خسارت خود را به گیاه میزبان وارد کرده است و بهترین روش کنترل گل جالیز روشی است که بتواند قبل از اتصال انگل به ریشه میزبان عمل کند. ارتباط نزدیك بین میزبان و انگل گل جالیز سبب محدودیت كنترل گل جالیز به روش شیمیایی می شود.

د) کاربرد برخی سموم به صورت دوره ای: علفكش هایی مانند كلروسولفورون، ایمازاكوئین، ایمازاپیر، گلیفوزیت نتایج امید بخشی نشان داده اند. نكته مهم میزان مصرف ایمن از این علف كش ها است چرا که مصرف بیش از مقدار توصیه شده علف کش باعث صدمه شدید به میزبان می شود و از طرفی مصرف کمتر از میزان لازم نمی تواند انگل را کنترل نماید. تیمار  بذر میزبان به صورت خیسانیدن بذر در محلول علف كش و محلول پاشی مكرر و متوالی علف كش در غلظتهای خاصی می تواند کاربرد سموم را بر علیه این انگل ممکن سازد. شاید آزمایش دزهای خاص از علف کشها که برای میزبان ایمن و بر علیه انگل موثر است برای سموم مختلف در تلفیق با سایر روشها و روشهای کاربرد سم کنترل شده (در محصولات ردیفی) بتواند درصد بالایی از مشکل علف انگل گل جالیز را حل کند.

.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

با سلام
علم را با خود به این دنیا نیاوردم و با خود نیز به گور نخواهم برد. علم را آموخته ایم تا به دیگران آموزش دهیم تا نسل به نسل بچرخد و تکمیل شود .
ما را در این امر همراهی کنید

مهندس علی جعفری
كارشناس ارشد كشاورزی
Telegeram.me/agronomic
09123882737
نظر سنجی
نظرتان در مورد وبلاگ و مطالب موجود چیست؟




صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب