تبلیغات
..... مهندسان ایرانی .....

..... مهندسان ایرانی .....
واردات و توزیع نهاده های کشاورزی ( کود - سم - بذر - سمپاش ) 

جنگلداری در ایران

مقدمه

سرآغاز مدیریت دولتی جنگلهای ایران به سال 1297 هجری- خورشیدی باز می گردد و تا قبل از آن دولت توجهی به جنگلها اعم از جنگلهای شمال یا خارج از شمال كشور نداشته است . در سال 1297 دستور تفكیك جنگلهای دولتی از جنگلهای اربابی صادر شد . در سال 1299 و در چارچوب وزارت فلاحت و عامه تشكیلات اولیه مدیریت جنگلهای شمال كشور شكل گرفت كه وظیفه آن نقشه برداری و تفكیك جنگلهای خالصه از جنگلهای شخصی بود.در سال 1303 تشكیلاتی كه مدتها ساختار اصلی مدیریت جنگل بود بوجود آمد .

شرط صدور اجازه قطع درختان, ممنوعیت تفكیك جنگلها به اراضی زراعی, محدودیت سطح قطع درختان, تدوین ضوابط فنی قطع درختان, نهالكاری, از جمله مصوبات تشكیلات مذكور بود . در سال 1317 در اداره امور كشاورزی به ریاست آقای مهندس بیات دایره ای بنام دایره جنگل تأسیس كه تصدی آن در سال 1318 به شادروان مهندس كریم ساعی واگذار گردید.

در سال 1321 در وزارت كشاورزی جدیدالتأسیس اداره كل جنگلها با چهار سازمان برای گیلان, شهسوار, مازندران و گرگان به وجود آمد. در سال 1327 با تصویب دولت بنگاه جنگلها بمنظور حفظ و حراست جنگلها تشكیل و در خارج از شمال نیز در تعدادی از شهرها پاسگاههای وصول عداید محصولات جنگلی ایجاد و در استان خراسان سازمان مقدماتی سرجنگلداری شكل گرفت .

تا سال 1338 كه بنگاه جنگلها به سازمان جنگلبانی ایران تبدیل شد اداره و مدیریت جنگلها بر محور حفاظت فیزیكی استوار بوده و در كنار آن به مسائل موردی فنی نیز توجه می شد . از سال مذكور تهیه و اجرای طرحهای جنگلداری مدون و مصوب در دستور كار قرار گرفت كه در واقع می باید این سال را سرآغاز مدیریت علمی جنگلهای كشور تلقی نمود . طرحهای جنگلداری در طی قریب به نیم قرن سیر تحولاتی داشته كه درادامه در دو بخش جنگلهای شمال و خارج از شمال كشور به اجمال ارائه می شود .

 

الف- جنگلهای شمال كشور

روند تحولات طرحهای جنگلداری در جنگلهای شمال یا جنگلهای خزری در دو دوره زمانی 1338 لغایت 1370 و 1370 تاكنون قابل بررسی است .

 

1-   دوره زمانی 1338 لغایت 1370

با تصویب قانون الزام بهره برداری جنگل در چارچوب طرح جنگلداری مصوب, نخستین طرح جنگلداری در جنگلهای شمال در سال 1338 تهیه گردید. در سال جهت تعیین نظام های جنگلداری و شیوه های جنگل شناسی شورایعالی جنگل, مرتع و خاك تشكیل گردید, شورای پیش گفته با همكاری كارشناسان كشورهای اروپائی به ویژه كشور فرانسه روش های جنگلداری برای مدیریت و اداره جنگل ها در چارچوب طرحهای جنگلداری را مشخص نمودند به طوریكه برای جنگلهای جلگه ای روش های شاخه زاد و شاخه و دانه زاد و جنگلهای تولیدی در اراضی ناهموار تا شیب 40 درجه روش جنگلداری دانه زاد ناهمسال و شیوه جنگل شناسی تدریجی- پناهی و جنگلهای با شیب 40 تا 60 درجه نظام جنگلداری دانه زاد ناهمسال و شیوه جنگل شناسی تك گزینی و جنگلهای با شیب بیش از 60 درجه طرحهای حفاظتی و حمایتی پیشنهاد گردید .

با توجه به اینكه هدف عمده از اجرای طرحهای یاد شده برداشت چوب با رویكرد اقتصادی بوده و از طرفی حضور دام و دامداری در عرصه جنگل به عنوان معضل مطرح بوده بنابراین سیاست عام جنگلداری در جنگلهای شمال دانه زاد ناهمسال با شیوه تدریجی- پناهی و دانگ واحد تعیین شده است و تنها در طرح جنگلدرای ناو اسالم جنگلداری دانه زاد نیمه همسال و به ندرت در برخی از طرحهای جنگلداری نظیر دارابكلا و لیوان بنفش تهیه جنگلدرای دانه زاد ناهمسال اعمال شده است .

قابل ذكر است كه با توجه به مشكلات اجتماعی و اقتصادی در اجرای طرحهای جنگلدرای, پس از پیروزی انقلاب مطالعه بخش اجتماعی و اقتصادی مورد توجه ویژه قرار گرفت .

 

2-   دوره زمانی 1370 تاكنون

تجارب طولانی مدت اجرای طرحهای جنگلداری به روش دانه زاد همسال و شیوه تدریجی- پناهی و ناكامی این شیوه در اجرای كامل موازین فنی آن بدلایل متعدد از جمله شاخص نامعقول شیب به عنوان تنها عامل گزینش روش جنگلداری, شرایط اكولوژیكی و ساختار جنگلهای شمال مبتنی بر وجود اراضی ناهموار با تیپ های متنوع خاك, گونه های درختی متنوع با خواهش های اكولوژیك متفاوت و گاه متضاد با ساختار ناهمسالی طبیعی, وجود معضلات اجتماعی به ویژه حضور دام و جنگل نشینان, ناكافی بودن امكانات فنی و مالی مجریان در اجرای بهینه بهره برداری متراكم و متمركز در واحد سطح منجر به تغییر دیدگاه جنگلداری در جنگلهای شمال كشور گردیده است . مضاف بر اینكه توجه به حفظ ارزش های اكولوژیكی و ارجحیت آن بر ارزش های اقتصادی, ناكامی جنگلداری كلاسیك در كشورهای توسعه یافته اروپائی, برداشت متمركز در واحد سطح طی دو قرن موجب تغییر نگرش كارشناسان داخلی و خارجی براساس مدیریت علمی متناسب با شرایط اكولوژیكی جنگل ها و شناخت ژرف تر درخصوص اصول و قوانین حاكم بر جنگلهای بكر گردید و جنگلداری همگام با طبیعت به مثابه اندیشه و دیدگاهی علمی و فنی نوین در مدیریت جنلگها مطرح گردید و لذا از ابتدای دهه 1370 طرحهای جنگلداری شمال كشور با نظام جنگلداری دانه زاد ناهمسال و شیوه های مختلف تك گزینی تهیه و یا در طرحهای فعال در چارچوب روش جدید تجدید نظر گردید .

تغییر نگرش مبتنی بر جهت گیری جنگلداری دانه زاد همسال به دانه زاد ناهمسال موجد دیدگاههای تكمیلی نوینی نیز بوده است, تعدیل امكان برداشت در طرحهای جنگلدرای, مطالعه و ارائه برنامه درخصوص خدمات تولیدی غیرچوبی جنگل, تقدم دسترسی به قطعات مورد بهره برداری با احداث و توسعه شبكه جاده های جنگلی, اولویت تأمین امر حفاظت فیزیكی و فنی, تسریع در خروج دام و جنگل نشینان و ارتقای كیفی جنگلهای موجود از جمله تدابیر فنی مكمل بر تغییر نگرش جنگلداری در جنگلهای شمال كشور بوده است .

 

ب- جنگلهای خارج از شمال

جنگلهای خارج از شمال در اصطلاح به جنگلهای خارج از نیم رخ شمالی رشته كوه البرز شامل جنلگهای ارسباران, زاگرس, ایران و تورانی و خلیج و عمانی اطلاق می گردد. از آغاز مدیریت دولتی جنگلها نیز جنگلهای خارج از شمال به دلیل غیرتجاری بودن كمتر مورد توجه قرار داشته است تا سال 1338 كه مقارن است با تشكیل سازمان جنگلبانی ایران اقدامات انجام گرفته درخصوص جنگلهای خارج از شمال پراكنده و موردی است از جمله ایجاد پاسگاههای اخذ عواید محصولات جنگلی, پیوند درختان پسته و بادام شیرین بر روی گونه های بنه و بادامك, گزارشات موردی, پس از شروع تهیه طرحهای جنگلداری در شمال كشور با اندكی تأخیر تهیه طرح در جنگلهای خارج از شمال نیز آغاز شد كه تاكنون فراز و فرودهای قابل ملاحظه ای را شاهد بوده است, سیر تحولات تهیه طرح در جنگلهای خارج از شمال در سه دوره زمانی عمده به شرح زیر قابل تفكیك و بررسی است .

 

1-    دوره زمانی 1342 لغایت 1351

اوایل دهه 1340 سازمان جنگلبانی ایران امر تهیه طرح را به جنگلهای خارج از شمال تسری داد و در شروع تهیه طرح جنگلهای زاگرس و ارسباران مورد توجه قرار گرفت, از آنجائیكه تهیه ذغال به صورت سنتی در جنگلهای یاد شده رواج داشته جهت ساماندهی به امر ذغالگیری و افزایش راندمان تولید ذغال، تهیه و اجرای طرحهای ذغالگیری در دستور كار قرار گرفت و تا لغایت سال 1351 طرحهای متعدد ذغالگیری در دو منطقه زاگرس و ارسباران تهیه و برخی از طرحهای تهیه شده به مورد اجرا گذاشته شد . در چارچوب این طرحها آماربرداری عمدتاً به روش نواری با شدت 5 درصد صورت گرفته و سری مورد عمل به تعدادی برداشتگاه (عموماً ده برداشتگاه) تقسیم و در هر برداشتگاه حدود  موجودی سرپا به شیوه تك گزینی طی دوره دهساله در برنامه بهره برداری قرار گرفت . تهیه و اجرای این طرحها كه متناسب با جنگلهای تخریب یافته به ویژه زاگرس نبوده است خوشبختانه از سال 1352 متوقف گردیده است .

 

2-   دوره زمانی 1352 لغایت 1374

با توقف طرحهای ذغالگیری از سال 1352 تهیه طرحهای جنگلداری قرق و احیاء به منظور حفاظت و بازسازی جنگلهای مخروبه شروع شد, عملیات اساسی تهیه طرح جنگلداری قرق و احیاء مشابه جنگلهای خزری اعمال گردید و تا سال 1357 بالغ بر 480 هزار هكتار طرح در جنگلهای خارج از شمال تهیه گردید . مشكلات حاد اجتماعی و اقتصادی و و ابستگی شدید جنگل نشینان به جنگل و عرصه آن كه دامداری ساختار اصلی اقتصادی مناطق جنگلی را تشكیل می داده مانع از اجرای كامل و موفقیت آمیز طرحها بود به طوری كه معدودی از طرحها آن هم به صورت ناقص به مورد اجرا گذاشته شد . پس از پیروزی انقلاب و از اوایل دهه 1360 مطالعات بخش اجتماعی و اقتصادی, جهت رفع تنگناهای اجرائی به مطالعات تهیه طرح افزوده شد اما درعمل تغییرات معنی داری در ارائه برنامه ها و پروژه های اجرائی اعمال نگردید و لذا اجرای این طرحها نیز قرین توفیق نگردید . از سال 1364 در كنار طرحهای جنگلداری قرق و احیاء تهیه طرح بهره برداری سقزاز درختان بنه شروع كه در چارچوب آن برنامه ها احیائی نیز پیش بینی گردیده بود اما دراین طرحها نیز برنامه بهره برداری اجرا ولی عملیات اجرائی میسر نگردید .

 

3-   دوره زمانی 1357 تاكنون

پس از ناكامی در اجرای طرحهای برشمرده در سال 1375 توجه سازمان جنگلها و مراتع كشور بیش از پیش معطوف جنگلهای خارج از شمال گردید و حتی برای واحدهای ستادی ذیربط جهت ارائه طرحها و برنامه های كارآمد ضرب الاجل تعیین شد . معاونت وقت امور جنگل با بازنگری طرحهای قبلی, غیر اقتصادی بودن اجرای طرحها, پراكنده كاری, اجرای صرف دولتی و عدم دخالت مردم در اجرای طرحها را دلایل عمده ناكامی اجرای طرحها برشمرده و تهیه و اجرای طرحهای مدیریت منابع جنگلی را پیشنهاد نمود, در چارچوب این طرحها مطالعات جامع حوضه های آبخیز جنگلی, شناسائی خدمات تولیدی غیرچوبی اكوسیستم جنگلی, اعمال واحدهای عرفی در تقسیمات ارضی طرح به عنوان واحد برنامه ریزی, واگذاری اجرای طرحها به تشكل های مردمی متشكل از ذینفع های عرفی و نظارت دولتی بر اجرای طرحها لحاظ گردیده بود . تهیه و اجرای این طرحها در ‎آغاز با استقبال و اقبال مردمی مواجه بوده و ضمن اینكه در ادامه نیازمند رفع كاستی ها و نواقص به دلیل شتابزدگی شروع كار بوده است, متأسفانه با ظهور و محوری شدن طرحهائی نظیر طوبی و نهضت سبز طرح مدیریت منابع جنگلی مرتعی معوق و سپس به صورت كمرنگ پیگیری شد .

در ادامه فعالیت ها در چارچوب صیانت جنگلهای زاگرس تهیه طرح جنگلداری چند منظوره در دستور كار مدیریت جنگلهای خارج از شمال قرار گرفت . اهداف و دیدگاههای كلی طرح جنگلداری چند منظوره مشابه طرح مدیریت منابع جنگلی است و امید می رود با پیگیری های مجدانه اجرای طرحهای جنگداری خارج از شمال قرین توفیق گردد .

.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

با سلام
علم را با خود به این دنیا نیاوردم و با خود نیز به گور نخواهم برد. علم را آموخته ایم تا به دیگران آموزش دهیم تا نسل به نسل بچرخد و تکمیل شود .
ما را در این امر همراهی کنید

مهندس علی جعفری
كارشناس ارشد كشاورزی
Telegeram.me/agronomic
09123882737
نظر سنجی
نظرتان در مورد وبلاگ و مطالب موجود چیست؟




صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب